Kupoteza Kumbukumbu Baada ya Miaka 50: Dalili za Hatari, Kinachosaidia Kweli, na Mchanganyiko wa Asili wa Viungo 5
Unaingia chumbani na kusahau ulichokifuata. Jina unalolijua vizuri linakataa kuja. Unarudia hadithi na watoto wako wanatazamana. Baada ya miaka hamsini, nyakati kama hizi huwafanya wengi wajiulize swali lilelile kimoyomoyo: hili ni jambo la kawaida, au kuna tatizo?
Makala hii inaeleza mabadiliko yapi ni sehemu ya kawaida ya uzee, yapi yanahitaji daktari, nini kinajulikana kuulinda ubongo, na mahali ambapo mchanganyiko wa asili wa vyakula, kama ule tunaouandaa, unaweza kuingia.
Uzee wa Kawaida au Dalili ya Hatari?
Kupungua kidogo kwa kasi ya kumbukumbu kunatarajiwa kadiri umri unavyoongezeka. Kuchelewa kukumbuka jina, kusahau funguo mara mojamoja, au kuhitaji orodha unapokwenda sokoni mara nyingi si jambo la kutia hofu, hasa kama kumbukumbu inarudi baadaye.
Mabadiliko haya yanastahili uchunguzi wa daktari:
- Kusahau mazungumzo au matukio ya karibuni tena na tena
- Kupotea mahali unapopafahamu vizuri
- Kushindwa kufuata mapishi, kushughulikia pesa au kutumia dawa kwa usahihi
- Kuchanganya tarehe, majira au mahali ulipo
- Mabadiliko ya tabia au hali ya moyo yanayoonwa na familia
- Kichwa kuuma mara kwa mara pamoja na lolote kati ya hayo hapo juu
Sababu nyingi za kupoteza kumbukumbu zinatibika, zikiwemo matatizo ya tezi, upungufu wa vitamini B12, sonona, kukosa usingizi, maambukizi na madhara ya dawa. Ndiyo sababu uchunguzi kamili ni muhimu.
Dalili Ambazo Ni Dharura
Nenda hospitali mara moja kama mtu amepata udhaifu au ganzi ya ghafla upande mmoja wa mwili, uso kulegea upande mmoja, kushindwa ghafla kuongea au kuelewa, kichwa kuuma ghafla kwa nguvu sana, degedege au kuchanganyikiwa ghafla. Hizi zinaweza kuwa dalili za kiharusi au damu kuvuja kwenye ubongo. Kila dakika ina thamani, na hakuna tiba ya nyumbani inayopaswa kutangulia.
Sababu Ambayo Wengi Hawajaisikia: Cerebral Amyloid Angiopathy
Hali mojawapo inayochangia kupungua kwa kumbukumbu kwa wazee ni cerebral amyloid angiopathy, kwa kifupi CAA. Katika CAA, protini iitwayo amyloid hujikusanya kwenye kuta za mishipa midogo ya damu ya ubongo. Kadiri muda unavyokwenda, kuta za mishipa hiyo hudhoofika na zinaweza kuvuja, wakati mwingine kwa matone madogo yasiyoonekana na wakati mwingine kwa uvujaji mkubwa.
CAA huongezeka kadiri umri unavyosonga. Tafiti zilizochunguza ubongo wa wazee baada ya kufariki zimeona dalili zake kwa takriban robo yao, ingawa wengi hawakuwa na dalili zozote walipokuwa hai. Madaktari huitambua kwa kipimo cha MRI. Kwa sasa hakuna tiba ya hospitali inayoondoa amyloid hiyo, kwa hiyo matibabu hulenga kudhibiti shinikizo la damu, kupitia upya dawa za kuyeyusha damu na kupunguza hatari ya kuvuja damu.
Kama wewe au ndugu yako mmeambiwa mna CAA, au mmewahi kuvuja damu kwenye ubongo, fuateni ushauri wa daktari kwa makini.
Kinachojulikana Kuulinda Ubongo
Tabia zenye ushahidi wenye nguvu zaidi si za kusisimua, lakini hufanya kazi kwa pamoja:
- Dhibiti shinikizo la damu. Ni mojawapo ya sababu kuu za kuharibika kwa mishipa ya damu ya ubongo.
- Dhibiti sukari na lehemu, na utumie dawa ulizoandikiwa kama ulivyoelekezwa.
- Tembea kwa kasi kwa dakika thelathini siku nyingi za wiki.
- Lala saa saba hadi nane kila usiku.
- Kula mboga za majani, matunda, maharage na samaki kwa wingi, na upunguze sukari, chumvi na vyakula vya kukaangwa.
- Changamana na watu na uendelee kujifunza mambo mapya.
- Usivute sigara, na upunguze pombe.
- Pima usikivu na macho yako.
Nafasi ya Vyakula vya Asili
Kwa karne nyingi, jamii za Asia, Mashariki ya Kati na Afrika Mashariki zimetumia vyakula fulani vya kila siku kusaidia akili katika uzee. Utafiti wa kisasa umeanza kuvichunguza baadhi yake. Tafiti za maabara na za wanyama zimeripoti uwezo wa kupunguza uvimbe-joto na kupambana na sumu-oksidi, na tafiti chache ndogo kwa binadamu kuhusu kumbukumbu na umakini zimetia moyo. Ushahidi bado ni wa awali na unatofautiana.
Hakuna kati ya vyakula hivi kilichothibitishwa kutibu au kurudisha nyuma ugonjwa wowote wa ubongo. Vinaweza kuwa sehemu ya utaratibu wa kutunza afya ya ubongo, pamoja na tabia zilizotajwa hapo juu na matibabu ya daktari wako.
Mchanganyiko Tunaouandaa Katika Kituo Chetu
Tangu mwaka 2009 tumekuwa tukiandaa mchanganyiko wa viungo vitano vya kawaida vya chakula kwa wateja waliokuja kwetu wakiwa na matatizo ya kumbukumbu na umakini. Kumbukumbu zetu zinaonyesha watu wapatao 60 walioutumia, ambao walitueleza kwamba matatizo yao yalipungua walipokuwa wakiutumia.
Tunapenda kuwa wazi kuhusu maana ya hili. Haya ni mambo tuliyoyaona katika kituo kimoja. Wateja wetu hawakuthibitishwa kwa vipimo vya picha za ubongo katika kituo chetu, na hawakulinganishwa na watu wasiotumia mchanganyiko huu. Huu si uthibitisho kwamba mchanganyiko ndio ulioleta nafuu yao, na si ahadi ya utakachokufanyia wewe.
Nani Anapaswa Kuwa Mwangalifu
Mchanganyiko huu umetengenezwa kwa vyakula, lakini kwa viwango tunavyotumia unaweza kuingiliana na dawa. Zungumza na daktari wako kwanza kama unatumia dawa za kuyeyusha damu au kuzuia damu kuganda, kama umewahi kupata kiharusi au kuvuja damu kwenye ubongo, kama una kisukari, shinikizo la damu, tatizo la nyongo au ini, kama una mimba, au kama unatarajia kufanyiwa upasuaji. Usiache kamwe dawa uliyoandikiwa ili kuutumia.
Pata Mwongozo Kamili wa Mchanganyiko
Tumeandika maandalizi yote katika mwongozo wa kuchapisha, Mchanganyiko wa Dhahabu kwa ajili ya Afya ya Akili. Unataja viungo vyote vitano, unaeleza sababu ya kila kimoja, na unatoa vipimo kamili vya kiasi cha mwezi mmoja, hatua kwa hatua za kutengeneza, utaratibu wa kuanza na kiasi kidogo, sura nzima ya usalama, na jedwali la kumbukumbu la wiki nne.
Pata mwongozo wa Mchanganyiko wa Dhahabu kwa ajili ya Afya ya Akili katika duka letu la mtandaoni — $17. Unapatikana pia Gumroad.
Unaweza pia kututembelea ofisini kwetu Mosque Street, Kitumbini, Dar es Salaam (mkabala na msikiti wa Sunni), au kuwasiliana nasi kwa simu/WhatsApp 0754 281 131 / 0655 281 131.